Thứ Tư, 9 tháng 6, 2010

12:00 am / 12:00 pm ??!

Các đồng hồ kim truyền thống đã để lại một hệ thống 12 giờ không phân biệt rõ ràng giữa sáng và chiều. Để làm rõ điều đó, người ta mới đặt ra 2 ký hiệu AM và PM:

  • AM = ante meridiem = trước giữa trưa (before midday) = trước 12:00 trưa, tức viết theo công thức toán học là t < 12:00 trưa.
  • PM = post meridiem = sau giữa trưa (after midday) = quá ngọ (after noon) = sau 12:00 trưa, tức viết theo công thức toán học là t > 12:00 trưa.

Nhưng bản thân 2 ký hiệu này, AM với PM, là không đầy đủ và dễ gây hiểu lầm:

Dòm sơ qua định nghĩa thì thấy ngay 1 chỗ thiếu: Thế giữa trưa, tức 12:00 trưa thì gọi là AM hay PM? Rõ ràng, theo định nghĩa thì nó không phải AM, cũng chẳng phải PM, vì lúc đó t = 12:00 trưa thì "t < 12:00 trưa" sai mà "t > 12:00 trưa" cũng sai nốt.

Suy nghĩ kỹ hơn thì còn thấy 1 chỗ thiếu nữa, đó là giữa đêm, tức 00:00 khuya (hay theo thông lệ, vẫn gọi 12:00 khuya ) thì gọi là AM hay PM? Nó là giao điểm giữa ngày trước và ngày sau. Nếu tính là thuộc ngày trước thì là PM, mà nếu tính thuộc ngày sau thì là AM!

Vậy rõ ràng, cách định nghĩa 12 giờ theo AM/PM không phù hợp ở 2 điểm 12:00 trưa và 12:00 khuya.Giải pháp tuyệt đối nhất là dùng hệ 24 giờ bắt đầu từ 00:00. Còn một giải pháp khác cho hệ 12 giờ tuy "hơi rườm rà" nhưng rất chính xác, đó là 12:00 trưa, 12:00 khuya cuối ngày, và 12:00 khuya đầu ngày (hệ 12 giờ không có truyền thống dùng 00:00!)

Còn giải pháp của Mỹ cho hệ 12 giờ với AM/PM thì lại dựa vào truyền thống "xem 12 giờ là 0 giờ" giống như cách nói "12 giờ rưỡi (12:30)" với ý nghĩa "0 giờ rưỡi (00:30)". Vậy nên 12:00 trưa phải được hiểu là 00:00 giờ trưa, tức đầu giờ chiều, tức 00:00pm, nhưng lại viết 12:00pm! Và tương tự cho 12:00 khuya, được hiểu là 00:00 khuya, tức đầu giờ sáng hôm sau, tức 00:00am, nhưng lại viết 12:00am!
Quy ước có vẻ "ngược đời" này đã làm cho nhiều người Việt Nam gặp rắc rối khi mới gặp nó, vì theo logic tự nhiên thì "11:00am + 1h = 12:00am"!!!

Trong thực tế, người ta lại thường áp dụng giải pháp "tránh đụng tới những điểm nhạy cảm": Dùng 11:55 để chỉ rõ "ngay trước 12:00" và 12:01 để chỉ rõ "ngay sau 12:00". Khi đó 11:55am sẽ thấy rõ là trước 12:00 trưa11:55pm sẽ thấy rõ là trước 12:00 khuya. Nhưng nếu nhầm lẫn một tí thì sẽ tạo hiệu ứng ngược: Nếu 11:55pm (khuya) rõ ràng hơn 12:00am (khuya) thì 12:55pm (trưa) lại dễ lầm hơn 01:00pm (trưa)!

VD: So sánh giữa hệ 12h với hệ 24h:
Hệ giữa khuya giữa trưa
24h 00:00 00:01 01:00 ... 11:00 11:55 12:00
12h 12:00(am/pm?) 12:01am 01:00am ... 11:00am 11:55am 12:00(am/pm?)
12h (Mỹ) 12:00am 12:01am 01:00am ... 11:00am 11:55am 12:00pm
Hệ giữa trưa giữa khuya
24h 12:00 12:01 13:00 ... 23:55 24:00
12h 12:00(am/pm?) 12:01pm 01:00pm ... 11:55pm 12:00(am/pm?)
12h (Mỹ) 12:00pm 12:01pm 01:00pm ... 11:55pm 12:00am