Thứ Tư, 10 tháng 12, 2008

The Lovesick Radio

Now the old verses are spelled by the good old Bob Trout, the Iron Man of Radio:

I Can Do It!

[listen]

Pitiful Short-term Happiness

[listen]

The English tongue twisters


[say] I said I'm sad mainly because
the merry Mary's married many times!



[say] Yeah, the merry Mary's married many times!

Thứ Bảy, 15 tháng 11, 2008

Differentiations in English Pronunciation

Vowel Differentiations:
  • not nor no
    [ɒ ɔɹ oʊ] (AmE)
    [ɔ oː əʊ] (BrE)
    on all own
    turn on/off
    oh, all gone!

  • farther fat father
    [ɑɹ æ ɑ] (AmE)
    [ɑː æ ɑː] (BrE)
    cats on the bath
    have a bad bath
    not that wandering wonder
    [ɒ æ ɑ ʌ]
    not a nut
    it's gone but done
    son of the Sun

  • and end aid
    [æ ɛ eɪ]
    sadly shedding a bad bed
    have a heavy-weighted head
    plain plan air plane1
    well whale1
    change the length2
    merry Mary's married many times
    [ɛ ɛə æ ɛ -]
    many ones have varied anyway

  • behind the city scenes
    [ɪ ə ɪi i] (AmE)
    [ɪ ə ɪi iː] (BrE)
    [ɪ(ə)] be-, -less
    sitting seat
    bitches on the beach
    Sheep On a Ship

  • awful good food
    [ə ʊ u] (AmE)
    [ə ʊ uː] (BrE)
    you should shoot it
    put foods on a foot
    I have a hooting hood
    a good flood
    [ə ʊ ʌ]
    puzzle pussy cat
    purely poor suit suite
    [jʊɹ ʊɹ u wi] (AmE)
    [jʊə ʊə ju wiː] (BrE)

Consonant Differentiations:
  • The S family
    she saw seashores
    [ʃ s sʃz]
    design, assign, issue, dessert, desert
    boxes, packs, maps, hats, fogs, bags, cabs, heads
    washing machine
    surely a pleasant pleasure
    [ʃ z ʒ]
    action, collection, vision, collision
    special, seizable, visual, seizure
    beige page (= white page + yellow page/2)
    [ʒ dʒ]
    massage of message

  • The T family
    tickling thick stick
    [tʰ θ t]
    bat both balls
    the dude
    [ð d]
    dig that duct

  • The PH family
    ban span pan fan van
    [b p pʰ f v]
    of off
    [v f]
    What's Watt
    [ʍ w]

English, the weirdo!
  • "Reversed" pronunciations
    pause / pound
    [pʰɔːz / pʰnd]
    warm / worm
    [wɔɹm / wəɹm]
    sew / new
    [soʊ / njuː]

  • "Irregular" NG
    singer longer / finger anger
    [sɪŋəɹ lɔŋəɹ / fɪŋgəɹ æŋgəɹ]
    longing / longest / longitude / longevity
    [ˈlɔŋɪŋ / ˈlɔŋɪst,ˈlɔŋgɪst / ˈlɔŋgɪtjuːd,ˈlɔnətuːd / lɔnˈevətɪ]
    increase include / synchronize uncle
    [ɪnˈkɹiːs ɪnˈkluːd / ˈsɪŋkɹənaɪz ˈʌŋkəl]

  • The "Stress"
    áddress/addréss(n), ádult/adúlt, téchnic/techníque(n), ...

___________
1 When /eɪ/ is followed by [l,m,n], it is lowered to [ɛɪ], or even to [ɛː] (esp. in American accents), like in mail, main, name, etc.
no gel in the jail
sell the sale
painted pen
remaining men
the same-name templates
2 When /eɪ/ is followed by [ŋ], it is lowered further to be near [ɛ], like in change, strange, etc.

Thứ Bảy, 8 tháng 11, 2008

Tên các nhà khoa học

- Euclid en.Euclid[ˈjuklɪd], fr.Euclide[], el.Εὐκλείδης(Eukleidēs)[eukleides], vi.Ơ-clit[], ja.ユークリッド/エウクレイデス[]. Tiếng Việt đọc theo tiếng Pháp. Tiếng Nhật đọc theo tiếng Anh đối với thuật ngữ, và theo tiếng Hi Lạp đối với tên riêng.

- Euler en.Euler[ɔɪlɚ], fr.Euler[], de.Euler[ˈɔɪlɐ], vi.Ơ-le[], ja.オイラー[]. Tiếng Việt đọc theo tiếng Pháp. Tiếng Nhật đọc theo tiếng Đức. Tiếng Anh đọc nửa đầu (eu) theo Đức và nửa sau (ler) theo Anh.

- Einstein en.Einstein[ˈaɪnstaɪn], de.Einstein[ˈaɪ̯nʃtaɪ̯n], vi.Einstein/anhxtanh/, ja.アインシュタイン[]. Tiếng Anh giảm nhẹ chữ "s" của tiếng Đức. Rồi tiếng Việt lại bỏ luôn 2 chữ "i" của tiếng Anh. Còn tiếng Nhật thì đọc nguyên theo tiếng Đức.

- Gödel en.Gödel[ˈgōdl, ˈgədl], de.Gödel[ˈgøːdl̩], vi.Gödel/gô-đen, guê-đen/, ja.ゲーデル[]. Tiếng Nhật đọc theo tiếng Đức. 2 phiên âm tiếng Việt trên lấy từ bachkhoatoanthu.gov.vn, nhưng tôi nghĩ nên phiên âm là "Gơ-đen".

- Büchi Không có bất kỳ tham khảo nào về cách đọc tên ông này. Các tài liệu tiếng Nhật cũng ghi nguyên chữ "Büchi". Nhưng dựa trên tiếng Đức ở Thuỵ Sỹ, tôi nghĩ rằng nó được đọc là [byːχi]. Và từ đó tôi đề nghị phiên âm tiếng Việt là "Buy-chi" hoặc "Buy-khi", còn tiếng Nhật là ビュチ.

- Dijkstra en.Dijkstra[daɪkstra], nl.Dijkstra[dɛɪkstra], ja.ダイクストラ[]. Tiếng Nhật đọc theo tiếng Đức, tình cờ trùng với tiếng Anh. Lúc đầu mình đọc như tiếng Anh [daiɪkstra], nhưng giờ thì nghĩ nên đọc theo tiếng Hà Lan "Đeícxtra"!

- Kripke en.Kripke[kripki], ja.クリプキ[]. Tiếng Nhật đọc theo tiếng Anh. Ông này người Mỹ, nhưng trong gia đình Do Thái ở tận cái bang Nebraska hẻo lánh của những "sa mạc cỏ" vô tận, nên mới có cái tên khó đọc vậy!

__________
*) Mã ngôn ngữ:
en. English, tiếng Anh
fr. Français, tiếng Pháp
de. Deutsch, tiếng Đức
vi. Việt, tiếng Việt
ja. Japan(日本), tiếng Nhật
nl. Nederlands, tiếng Hà Lan
el. Ellynika(Ελληνικά), tiếng Hy Lạp

Thứ Sáu, 7 tháng 11, 2008

生きてることが辛いなら

生きてることが辛いなら…
[YouTube]

いっそ小さく死ねばいい???
わめき散らして泣けばいい?
悲しみをとくと見るがいい?
嫌になるまで生きるがいい?
くたばる喜びとっておけ???

Phê bình, chỉ trích thì mọi người đã làm nhiều rồi, mình không nói nữa! 森山 bảo rằng "ý nghĩa không chỉ ở khổ đầu"[Interview August_2008], nhưng mình xem đi xét lại từ đầu đến cuối, thấy vẫn cùng một luồng tư tưởng:

生きてることが辛い(つらい)⇒ 泣く → 悲しみをとく(得)と見て守る → 嫌になるまで生きる → くたばる喜び撮っておく → 死ぬ(皆はどうしても死ぬから)!
Cuộc sống mà đau khổ thì... khóc đi, giữ lấy nỗi khổ vào lòng, sống cho đến cùng cực, để thấy được "niềm vui chết đi"(くたばる喜び), và đi đến cái chết vì ai cũng phải chết mà!

Mặc dù bị nhiều người Nhật phản đối, nhưng suy cho cùng thì cách sống và làm việc của người Nhật vẫn đi theo lối mòn đó mà thôi. Đó là sự chịu đựng, sự phục tùng không phản kháng, là việc tìm niềm vui trong đau khổ, niềm vui trong im lặng, để lúc nào cũng thấy rằng cuộc sống là đau khổ [森山] và cuối cùng chỉ còn cái chết là sự giải thoát.

Ở đoạn gần cuối, bài hát có đề cập đến cái Hư vô (空し) của Phật giáo, nhưng ý nghĩa thì không giống Phật nói tí nào:

何もないとこから
何もないとこへと
何もなかったかのように
巡る生命だから
Bởi vì Sinh mạng như chẳng có gì hết, xoay vần từ chỗ không có gì đến chỗ chẳng có gì luôn.

Phật không nói Sinh mạng như(ように) chẳng có gì, mà đúng là chẳng có gì. Không những sinh mạng, mà cả thảy mọi thứ trên thế gian này đều là hư vô, và Sinh-tử chẳng qua chỉ là việc xoay vòng(巡る) quanh những cái hư vô đó thôi. Vậy nên việc chết đi, Tử(死), đối với Phật chẳng có ý nghĩa nào là Giải thoát cả, chẳng qua chỉ là sự kết thúc một vòng Luân hồi này để chuyển sang vòng luân hồi khác mà thôi. Cái pháp Giải thoát của Phật đó là cái pháp nhìn ra chân tướng sự việc, là pháp thấy rõ mọi niềm vui nỗi khổ trên đời này đều là hư vô. Chỉ cần nhìn thấy được vậy, ắt đã thành Phật! Điều đó đâu phải dễ!!!

Ở khổ 2, bài hát có nói đến việc người ta vẫn thường khuyên, đó là "hãy khóc đi". Nhưng nếu khóc để thấy mình đau khổ như ở khổ 3-4 thì đừng nên. Cái người ta khuyên đó là khóc để cảm thấy thanh thản. Khóc là cái "van" trời cho con người để xả đi những nỗi buồn, để lấy lại cân bằng. Chứ nếu cứ như lời bài hát, thì con người như cái nồi áp suất, có mỗi cái van để xả hơi nhưng lại quay ngược vào trong, để ngày ngày dồn thêm nỗi khổ(悲しみ) vào lòng, đến khi cảm thấy cùng cực(嫌になる) thì cho dù không muốn, cái nồi kia vẫn phải nổ tung mà thôi.

Mình luôn quan niệm cần giữ cân bằng, nên có việc buồn khổ thì nên tìm cách xả nó đi. Về thực hành thì bác sỹ tâm lý có thể cho nhiều lời khuyên bổ ích như khóc, cười, giải trí, v.v. Còn đối với mình thì việc "nhìn ra chân tướng" luôn là giải pháp tốt. :)

______________

Nói dóc chơi:

- 辛い=つらい/からい? Người Nhật ăn cay (からい) rất kém, nhưng lại thích đau khổ (つらい) :p

- 辛・幸 Chữ Tân(辛), cay đắng nhọc nhằn, chỉ cần thêm một nét ngang (一) nữa là thành chữ Hạnh(幸), hạnh phúc!

Thứ Hai, 3 tháng 11, 2008

Congratulations to Tien's wedding

To my best friend and hers:

Love is such a soft treasure
That has turned into marriage.
play clip
But don't forget to keep it HOT!
play clip
Until forever and ever...
Congratulations!
play clip
[stop]



Chủ Nhật, 5 tháng 10, 2008

General American(AmE) Vs. Received Pronunciation(BrE) Accents

Tên Nam hôm trước lại bất đồng với mình về phát âm tiếng Anh một lần nữa trên xe hơi.
- ... phim "wôl-i" -- Mình nghe thành "wơ-i"
- "wơ-i" là cái gì?
- "wôl" là "bức tường" còn "i" là chữ "e".
- Vậy thì phải là "wol-i" chứ!
- Không, "wôl-i"!
- (?!?)


Lại thêm chú ý các bạn miền Bắc đều đọc /ʌ/ là "ă" chứ không phải "â" như mình. Nên hôm nay mình bèn tìm hiểu lại sự khác nhau giữa các khẩu ngữ trong tiếng Anh một cách có hệ thống (chứ không lan man như hôm trước nữa!)

Giữa tiếng Anh Anh (Anh Chuẩn) và tiếng Anh Mỹ (Mỹ Phổ thông), thì ngoài những khác biệt rõ rệt mà mình được học như "[ju] → [u]" (new, due,...) (Yod-dropping) hoặc do mình tự phát hiện ra từ lâu như "R-hoá vs. R-giản-hoá" (car, core,...) (rhoticity), v.v., thì còn có những khác biệt nhỏ ít được nói tới như sau:
  • /ʌ/ suck, hug, sun, son, none, bus*, love*, etc.
    AmE: gần "â" hơn
    BrE: gần "ă" hơn
    *) Khi phát âm nhẹ, các âm "â" và "ă" được "duỗi" ra thành những âm dài tương ứng là "ơ" và "a" ⇒ bus[bəs|bas], love[ləv|lav]

  • /æ/ can, bad, hat, etc.
    AmE: "ae", gần "e" hơn, nhất là lúc nói nhanh/âm ngắn. VD: Không phân biệt marry/merry, nhưng vẫn phân biệt bad/bed, fatter/fetter
    BrE: "ae", gần "a" hơn, nhất là lúc nhấn mạnh/âm dài. VD: can[kæn] vs. can't[kant]

  • /ou|əʊ/ no, home, hole, etc.
    AmE: "ôu", vì "ô" và "u" gần nhau nên nghe như "ô dài"
    BrE: "ơu"

  • /ɔ:/ wall, law, core*, or*, etc.
    AmE: "o (dài)"
    BrE: "ô (dài)"
    *) /ɔ:r/ trong BrE có thể chuyển sang gần "o" hơn

  • /ɔ|ɒ/ pot, on, lock, etc.
    AmE: "o" hơi chuyển sang "a", nghĩa là [ɒ]
    BrE: "o"

Những khác biệt này được mình rút ra thông qua việc nghe và nhận xét trực tiếp bằng chính lỗ tai của mình. Hi vọng là chính xác (ít nhất cũng phải 90% :D)

Dòm lại thì thấy các bạn miền Bắc có vẻ như phát âm theo giọng Anh (BrE), còn mình thì từ đó giờ toàn học và nghe giọng Mỹ (AmE) nên có nhiều bất đồng là chuyện không có gì khó hiểu :D

_______________

【Chuyện bên lề】

  • Nam-Bắc VN với Mỹ-Anh
    Các nước mà tiếng Anh là ngôn ngữ thứ N>2 thì đều phải học tiếng Anh, mà khi học hẳn chọn cái giọng chuẩn của Anh nếu không có ràng buộc nào đặc biệt. Nhưng miền Nam VN thì "được" Mỹ quản lý suốt 2 thập kỷ nên việc học tiếng Mỹ không có gì khó hiểu.

  • Tiếng Anh...Định :D
    Hầu hết những luyện tập phát âm của mình từ đó giờ đều hướng theo giọng Mỹ (cố tình có, trùng hợp có), nhưng lại có một cái mình tình cờ đi theo hướng giọng Anh, đó là sửa đổi [ɛ]→[a] của âm /æ/. Lúc đầu, cũng như nhiều người, mình không thể phân biệt man với men. Sau đó, khi biết PÂQT của nó, mình đã tập cái âm "lai" /æ/ đó, nhưng cuối cùng thì có xu hướng chuyển hẳn sang thành [a] để phân biệt với /e/[ɛ]. Nhớ nhiều lần mình chát với anh mình, mình gõ "... giá 5 man", nhưng ảnh lại đọc là "giá năm men". Tuy có hơi khó chịu nhưng vì biết cái nhầm lẫn từ tiếng Anh nó vậy, nên mình cũng thông cảm được cho anh :)

  • Giải oan cho ba mình
    Trong nhà mình thì ba là người kém Anh văn nhất, do được học ít mà lại toàn tự học, kô có bài bản nữa. Thế mà hồi đó, lúc mình giở cuốn tập chép từ vựng tiếng Anh của ba ra, mình với mẹ đã nỡ cười một trận bể bụng khi thấy ba phiên âm:

    tomorrow (tu ma rầu)!
    (tomorrow nghĩa là ngày mai... đi tu đến khi bị tẩu hoả nhập ma rồi trở nên rầu rĩ chăng?! :p)

    Mình đã cười vì nó quá khác với phát âm của mình "tơmórồ". Ngày trước ba tự học, tự nghe băng và tự phiên âm ra thôi, chứ làm gì được dạy bài bản qua PÂQT(IPA) như mình với mẹ đâu. Mà cái hồi đó là mới giải phóng, từ hồi còn chưa gặp mẹ mình, ôi lâu lâu lắm rồi; thế nên ba cũng đành phải ngậm miệng nghe hai mẹ con cười cho đã mà thôi :(.

    Bây giờ, khi biết về sự khác nhau nhiều giữa khẩu âm các vùng trong tiếng Anh, cũng như hiểu sâu hơn về các quan hệ ngữ âm thì mình mới thấy phiên âm của ba chẳng sai tí nào cả ;) Trong từ điển điện tử của mình, 2 trong nhiều phiên âm khác nhau của chữ tomorrow là:
    [tu'mɒrəʊ] --> "tumárơu" -->(hạ tông: "á" xuống "a", "ơu" xuống "ờu", nhưng "ờu" không tự nhiên trong tiếng Việt, nên rút "ơ" thành "â")--> "tu ma rầu" của ba; và
    [tə'mɔrou] --> "tơmórôu" --> "tơmórồ" của mình.

    Ê hê, quả là ngày đó lỗ tai của ba mình cũng tinh tường ghê đấy chứ :)

  • Tiếng Việt thật "Trùm" ;)
    Phụ âm thì tiếng Việt không tài nào đọ được với tiếng Anh rồi, nhưng nguyên âm thì tiếng Anh phải gọi tiếng Việt ta bằng "cụ" :)) Hê hê, điển hình là dù không biết đến PÂQT thì một người thành thạo tiếng Việt cũng hoàn toàn có thể hiểu được những giải thích về ngữ âm tiếng Anh bên trên thông qua những đặc trưng tiếng Việt tương ứng. Chẹp, và đó cũng chính là lý do mà cả 2 bài phân tích ngữ âm tiếng Anh này, mình đều viết bằng tiếng Việt! (Lúc bắt đầu viết bài "Tản mạn Ngữ âm", mình đã tính viết bằng tiếng Anh vì tất cả các tài liệu tham khảo đều tiếng Anh, nhưng cuối cùng đã quyết định dùng tiếng Việt.)

Thứ Bảy, 31 tháng 5, 2008

Để tóc Nàng ngủ yên!

Xin trời ngừng bay cơn gió heo may
để em tóc dài, em ngủ được dai.
Xin trời ngừng mau sương xuống đêm thâu
để em canh đầu tóc ngủ được lâu.
Xin trời gọi riêng muôn tiếng chim quyên
để ru tóc huyền em ngủ thật yên!


Chẳng biết từ đâu, không biết tự bao giờ, tôi đã biết ngắm và yêu mái tóc của người ta?! Có lẽ là từ khi yêu em! Tóc em không dài, cũng chẳng suôn mượt như của người ta, nhưng tôi vẫn yêu cái vẻ đẹp tự nhiên của nó. Nghe nói ngày trước em để tóc dài, dài đến tận lưng. Tôi giật mình thấy lạ. Em bảo em phải thắt bím nó lên. Nhưng tôi bảo em để ngắn thế này gọn hơn, tóc em xoăn mà để dài thì cực lắm... Thế mà cái ông trời quái ác lại bắt em phải bị đau đầu mỗi khi tóc ướt lâu sau lúc gội. Chẳng biết đó là cái bệnh chi, nhưng em cứ thấy đau thì tôi lo lắm. Lại đau ở quanh hốc mắt nữa chứ... sao mà giống cái bệnh glôcôm, vốn là "thiên đầu thống" trong dân gian, vậy chứ?! Ôi, ông trời vốn thật là bất công!

Ông ơi, trời ơi, xin hãy để cho tóc em tôi được yên!

Mỗi lần em đau, tôi thấy thương, chịu không nổi nhưng cũng chẳng biết làm sao. Hôm nay lên mạng tìm hiểu một lúc thì tình cờ phát hiện ra một bài viết về tóc hay đến tuyệt vời! Ôi, tôi yêu cái tự nhiên, tôi vẫn nhớ ngày xưa mẹ mình gội đầu bằng nước bồ kết. Thế mà các cô gái bây giờ chắc chẳng còn biết trái bồ kết nó ra làm sao nữa!? Nó màu đen, dài, có nhiều khoang, mỗi khoang một hột giống như trái me vậy. Mỗi lần gội phải đun lên, vắt lấy nước, cái nước đó cũng đen nhánh như màu tóc mình vậy. Kể ra thì đúng là kì công thật! Thế nên các cô gái bây giờ bận rộn, không có dùng đến nó nữa cũng là phải.

Dưới đây xin chép lại bài viết hay về tóc đó:

Cưới tóc

Họ ngoại tôi, tóc ai cũng đẹp. Nghe nói xưa có một người được tuyển làm cung phi, nhan sắc không phải chim sa cá lặn, nhưng mái tóc thì tuyệt mỹ. “Gia sản” ấy truyền đến đời chúng tôi thì coi như “lụn bại”.

Mỗi lần tôi đi công tác về, Zứa lại xót xa: “Tóc xơ quá!”. Tôi hơi tủi thân (là con gái ai chả thích nghe khen đẹp), nhưng vẫn cố cãi: “Về bản chất là đẹp đấy!”.

Có lẽ hồi nhỏ, đứa con gái nào tóc cũng đẹp, ngay cả một đứa còi din còi dịn, đen nhẻm đen nhèm như tôi. “Tóc con này không đen nhưng mượt lắm, sợi nhỏ, tóc tơ” – Bà nội thường nói thế mỗi lần gội đầu, chải tóc cho tôi. Bà nấu nước gội đầu bằng cái nồi đồng bắt lửa đen sì. Bồ kết khô treo xà bếp cũng đen sì, nướng lên, bẻ nhỏ. Lá bưởi hái cây góc vườn, thêm rễ hương bài một nắm xinh xinh... Nước gần sôi thì bà sai tôi đi mua chấp. Quả chấp to hơn quả chanh mà lại rẻ hơn, vàng ươm, vị chua nhưng đắng nên không ăn mà chỉ để gội đầu. Nồi nước gội đầu của bà còn thường có cả vỏ bưởi khô, ăn bưởi xong bao giờ bà cũng sai tôi phơi vỏ bưởi lên tường bao để gội đầu dần. Ngày vào hè hay những dịp lễ tết, làn đi chợ của bà tôi lại thêm một bó lá gội đầu mua của bà bán lá góc chợ. Nào lá sả nào lá chanh nào hương nhu làm tóc mượt bồ kết làm tóc đen, nào cỏ mần trầu nào lá vừng làm tóc nhanh dài... Cơ man bao nhiêu là loại lá, tôi nhớ không xuể, nhưng mùi nước gội đầu ấy thì thơm trong ký ức tôi đến tận bây giờ...

Kỷ niệm giờ nhớ lại thì êm đềm như thế, chứ hồi đó tôi sợ gội đầu khủng khiếp, chuyến gội đầu nào cũng gắn liền với “vũ lực”. Bà thường kéo xềnh xệch tôi đến bên chậu nước gội đầu, ấn cổ tôi xuống, dội nước chẳng nương tay, miệng quát: “Đầu đầy chấy đây, con gái con đứa gì mà sợ gội đầu thế hả!”. Tôi thì chỉ chực bà lơi tay là chạy, mắt nhắm tịt, miệng kêu oai oái: “Nước nóng, nước nóng, bỏng em bà ơi!”.

Tôi sợ bà gội đầu vì tay bà gãi mạnh lắm, làm mặt tôi chỉ chực văng khỏi cổ. Nhưng tôi rất thích ngắm mẹ gội đầu. Mẹ thường gội đầu khuya, bà bảo gội đầu khuya dễ bị thiên đầu thống, đàn bà con gái tắm gội khuya là không ngoan, nhưng chỉ lúc hàng xóm đã tắt đèn đi ngủ, mẹ tôi mới được tạm ngơi tay rửa dọn. Nước gội đầu đã nguội, thậm chí là hết, mẹ dùng lại chỗ nước chúng tôi đã gội còn ở chậu. Tóc mẹ dài quá lưng, khi gội chảy nghiêng xuống thành một màu đen mướt mát cả đáy chậu thau đồng... Một tay mẹ vuốt tóc, một tay múc từng ca nhôm nước từ chậu dội từ từ xuống tóc, dòng nước màu mật ong như dải lụa nhỏ chậm rãi tan trong suối tóc đen... Sau khi gội lại lần nữa bằng nước lã, mẹ nghiêng nồi nước gội đầu chắt nốt ca nước còn lại để tráng tóc, mẹ bảo có vậy mùi thơm mới lưu lại được lâu...

Đến năm tôi học lớp 4 thì sạp hàng khô của bà tôi ở chợ Đồng Xuân mở to gấp đôi. Hết giờ làm, mẹ không còn đi bán chè đỗ đen với các cô ở ở cơ quan làm “kế hoạch 3” nữa, tối nào cũng ra chợ phụ bà cất hàng, rồi đi lấy hàng các nơi đến tối mịt chưa về. Nhà chẳng mấy khi còn nấu nước bồ kết lá bưởi, chị tôi ở nhà thường gội đầu cho lũ chúng tôi bằng xà phòng giặt, bánh xà phòng Liên Xô nâu sì, cứng, mùi rất hăng. Đến khi tôi lên cấp 2, bắt đầu biết xấu hổ khi bị bọn con trai trêu, thì mái tóc về cơ bản là đã bị phá hoại xong, cứng và đỏ quạch như mớ dây đồng. Đến khi đó tôi mới bắt đầu hiểu câu “Cái răng cái tóc là góc con người” ngày xưa bà hay ngâm nỉ non, câu nói ấy chính là cây thánh giá ngọt ngào của hơn một nửa thế giới: Phải đẹp. Không được giời cho “Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh” thì vẫn phải biết trau chuốt những “góc” duyên thầm rất phụ nữ ấy.

Vậy là, suốt những năm học cấp 3 cho đến cả thời sinh viên, tôi cứ mải miết cải tạo “mớ dây đồng” bỏ thì thương, vương thì tội trên đầu. Mỗi lần đi chợ, tôi lại ăn bớt 500 đồng chạy ra bà hàng lá. Nhà đã chuyển từ phố cũ ra khu Hoàng Hoa Thám, có vườn rộng nên tôi còn đi nhổ cả cây hoa cứt lợn và cỏ mần trầu về trồng. Bà đã mất, mẹ ốm liên miên, chị gái đi học ở Liên Xô, tôi phải một tay quán xuyến việc nhà. Trường Tổng hợp cách nhà 10 cây số, đi học bằng chiếc xe đạp cà tàng, về nhà thì cơm nước, giặt giũ, chó mèo, lợn gà... chẳng hôm nào ngủ trước 2 giờ đêm, mắt thường xuyên díp lại vì thèm ngủ, vậy mà một ngày tôi vẫn gội đầu đến 3, 4 lần. Vừa nấu cơm, vừa tranh thủ gội đầu, tóc cứ ráo nước là gội lại lần nữa. Mãi sau này đọc báo mới biết tóc nên gội 2 ngày 1 lần, chứ cứ gội huỳnh huỵch như thế chỉ tổ nhanh hỏng tóc.

Lũ cháu tôi bây giờ thì chả biết quả bồ kết như thế nào. Giá gương phòng tắm lúc nào cũng 3-4 loại dầu gội đầu, nào trị gầu nào cho tóc thường nào cho tóc khô, nào Nhật nào Pháp nào Việt Nam liên doanh... Dầu gội đầu nào lại lại dầu sả loại ấy. Bọn trẻ con cứ mỗi khi tivi quảng cáo dầu gội đầu mới lại nằng nặc đi siêu thị mua ngay bằng được. Ngày nghỉ, anh chị tôi dắt lũ trẻ con ra hiệu gội đầu. Anh một ghế, chị một ghế, mấy đứa nhỏ ngồi đọc truyện tranh Nhật Bản đợi đến lượt. Còn cô bé hàng xóm ngay cạnh nhà, chẳng “công nghệ” mới nào cho mái tóc mà cô không sốt sắng áp dụng: Hết thời xù các loại mì rồi lại ép tóc, hết là rồi lại hấp, hết nhuộm cả mái màu rượu chát giờ lại chuyển sang nhuộm line... Bạn trai nó thì “kinh dị”: Một quả tóc vàng choé, line da cam, xanh nõn chuối và đỏ!

Zứa thì “lạc hậu” lắm, ngoài dầu gội đầu (mà gã đành thoả hiệp), gã không muốn tôi bôi bất cứ thứ hoá chất nào lên tóc. Zứa bảo: “Màu tóc đẹp nhất là màu tự nhiên. Anh rất thích mãi tóc đen dài, nhưng tóc nâu tự nhiên như em cũng đẹp lắm, lúc nào cũng như thơm màu nắng vậy!”. Rõ khéo nịnh, nói thẳng ra là nhà báo đi nhiều tóc cháy khét đi!

Hôm qua (sau khi xem ảnh Zim chụp), Zứa bảo, sự giản dị, tự nhiên sẽ ngày càng “cao giá”, gã sợ một mai cả thế giới sẽ săn lùng các cô gái không lệ thuộc trang điểm, da nâu mắt nâu tóc nâu khét nắng như tôi... “Mình cưới nhau đi! Chúng mình sẽ đẻ thật nhiều con, cho đến khi có được một đứa tóc đẹp như bà cung phi ngày xưa...”. Khiếp, bây giờ ai còn nghĩ đến chuyện đẻ nhiều con. Đồ lạc hậu!

Thứ Sáu, 28 tháng 3, 2008

I can do it!

I still remember
every single word
when you spitted it into my face
"This is the LAST time!"

Surely I can do,
just not my favorite.
I think that it's yours,
so ya can do me a favour!

But I'm not a beggar!
I hate that feeling...
Why do I have to beg ya for
just a simple thing?!

Now there's no more chance
for you to refuse
for you to say
such the cruel words!

Thứ Sáu, 15 tháng 2, 2008

Doggy Foggy, get off my lens!

Have you ever get mad of the sucking fog covering your lens/goggles? It's quite annoying anyway, esp. in the cold environments(cold water, cold weather) and when you're working hard!

The first time I faced this annoying doggy foggy was when I swam in the sea. I'd got tired of frequently getting up to clear the fog. After that, I went asking someone in the pool and I was introduced to a defogging solution. It worked well when swimming in the pool, but not in the sea! In the open sea, you have to be equipment-less for hours; so how can you get the sucking fog off?! When learning diving, I've learnt about a very natural way call "spitting"(yep! just spit into your goggles) as well as many home-made solutions like soaps, lotions,... all foamies.

But now, again these solutions(the foamy solutions in spec. and the way to solve the problem in general) turn useless in winter sports! Before, the environent is water, thus the wet inner surface is ok. But now in the air, except the really thin film of water, all other water forms on your lens do affect your visibility. So, tonight I decided to dig deeper into the theories and practices of anti-fog.

Bellowing is the phenomenons, causes and solutions for fogging:

  • Water droplet formation & surface tension: The fog that sucks is really a thin layer of water droplets formed on the lens' surface. To disable this, we can apply such foamly solutions to reduce the surface tension between water and lens. You can realize how much droplet formation depends on surface tension by observing the real big dops of dew beading on taro leaves in the early morning, or drops of water on the waxed glass. These anti-water surfaces maximize surface tension of water.

  • Water vapor condensation & temperature difference: From where the water comes for the droplets to form? Of course, from the water vapor in the air :) So, to reduce the condensation, there are goggles manufacturers producing double-layer lens to minimize the temperature difference. The mechanism is that the space between these 2 layers acts as a thermal insulator which keeps the inner layer has almost the same temperature with the air body (and water vapor) inside the goggle, thus water vapor get harder to condense.

  • Water vapor source & perspiration, breath: From where the water vapor itself comes? Certainly from our body, esp. when we're working hard! Thus, to cut that vapor off we should cut off its source, eg. by wearing sweat-absorbing head bands and absorbent pad on the nose bridge, wearing masks that cover all your nose and mouth and let your breath goes down, and so on.

  • The combination: Of course, it's best to combine all of these solutions together. There's a practice which has combinational effect is to allow air flows through your lens. But this can only be applied to "speedy" sports on the ground (or in the air), not to the water sports, and has tradeoffs of letting dust, air etc. to hurt your eyes. However, you can simply put the above practices all together: apply defog solutions to a double-layer goggle and wear sweat-absorbing clothes.

A good reference is found at dirtbike.off-road.com.

Thứ Hai, 4 tháng 2, 2008

Thử vài chữviết xỏxâu, dínhchùm!

Hêhê, hômnay mình hứnglên thử viết dínhchùm mộttí xem sao nào!?

Đạiloại là hômtrước nhân dịp tìmhiểu về ngữ-âm, mình có tìnhcờ phát-hiện ra cái trang Cafe68t này hayphết! Có nhiều bàiviết rất hạp ý mình :) Các bác này cũng ở tận bên Pháp, nhưngmà không có "Tâyhoá" như những người chủxướng cảicách chữviết ở VNY2K; cũng ủnghộ viết dínhliền, nhưng ở mứcđộ vừaphải, dễđọc và có đềra một quytắc khá khoahọc. Mình đọc bàiviết của bác Tuấn cảmthấy khá thoảimái, không bị "nhứcmắt" bởi nhữngchữxỏxâudàisòngsọc theo kiểu Đức (Vd: Entscheidungsproblem = Bàitoán Xácđịnh). Tuynhiên, cái quytắc của bác Tuấn đưara đấy mình thấy cũng còn cóphần "máymóc" quá, tuy là rõràng đốivới máy nhưng vẫn chưađược tựnhiên đốivới conngười cholắm.

Tómlại, mình có hai nhậnxét nhưthếnày:
  • Ưutiên ngườiđọc: Lịchsử chữviết loàingười nóichung thường ưutiên dễ-đọc hơnlà dễ-viết. Vậynên bâygiờ khi viếtchữ kiểumới này cũngvậy, cứ hễ cáigì khóđọc thì hoặc phải tốncông viết "-"(gạchnối), hoặc phải hisinh tính "đúng ngữpháp" để viết rời ra.
  • Cần một phongtrào hấpdẫn: VN2YK cũng đã tạo một phongtrào bằng chính trangweb của mình cùng với việc tíchcực vậnđộng ở nhiều diễnđàn khác. Nhưng mình thiếtnghĩ chỉ nhưthế thì yếu quá! Quantrọng là phải có cáigìđó hấpdẫn thì mới thuhút được mọingười, chứ chỉ hôhào nhưthế thôi thì cũng chỉ thu-nhặt được mấy người có tâmhuyết là cùng.

Chủ Nhật, 27 tháng 1, 2008

Tản mạn Ngữ âm

Híc, hôm nay vì tranh luận với tay Nam trong lúc hát kara-ôkê (làm ơn đọc chữ này như vậy giùm, đừng chuyển sang thành "kaeri-ớuki" kiểu Mỹ1) mà cái đầu mình lại lan man tản mác sang cái rừng ngữ âm! Vì không muốn đi lan man nhiều quá nên quyết định viết ra đây để cho nó chấm dứt :D

  • Lạc hậu mấy chục năm! "ơ-â-ă-a" thế mà lại gần nhau nhỉ! Đầu tiên là khi mình mới học tiếng Anh, chỉ biết Phiên âm Quốc tế (PÂQT, IPA) /ʌ/ của những chữ luck, cup, but, v.v. đọc là "â". Sau đó, khi học thêm tiếng Anh ở Trung tâm Ngoại ngữ ĐH Cần Thơ, mình mới được thầy "truyền" cho rằng "... nhưng mà người Mỹ đọc /ʌ/ thành ă" (Có lẽ vì thầy đi Mỹ nhiều). Lúc đó bọn mình học chữ introduction mà đọc thành "intrô-đắc-s(ư)n" nghe cũng mắc cười, nhưng nghe riết rồi cũng quen :) Tò mò với kiểu biến âm đó, mình xem lại tiếng Việt, thấy cũng có hiện tượng tương tự: -ây-ay như thầythày, nhẩynhảy, thẩy2thảy; -âp-ăp như chậpchặp; nhấpnhắp; lấp3lắp; -ât-ăt như hấthắt; -ăc-âc như khắc3khấc; v.v. Và ở nhiều địa phương thì biến âm âă diễn ra rất phổ biến, hoặc thậm chí hoàn toàn không còn âm â. Mình còn nhớ hồi đó mình có ví kiểu nói "intrô-đắc-s(ư)n" giống cái như câu nổi tiếng "Thổ địa là ong thằng ở dứ đắc" của một địa phương nào đó ở miền Tây mà mình quên rồi. Thế nên mình cũng luôn quan niệm phát âm /ʌ/ thành ă trong tiếng Anh cũng là không chuẩn, tức không phải là giọng Anh chuẩn. Không ngờ hôm nay bạn Nam bảo rằng có bạn bên Anh về nói rằng /ʌ/ đọc là ă thì mình mới "hết hồn" :( Không ngờ khi check lại thì thấy quả là từ sau Thế chiến II người Anh cũng đã dần chuyển từ â sang ă! Chắc bây giờ Nữ hoàng Anh cũng đọc "intrô-đắc-s(ư)n" mất rồi!!! Đúng là mình lạc hậu thật.
    Tuy nhiên, mình thấy âm /ʌ/ trong tiếng Anh cũng không thể hoàn toàn chuyển sang ă được. Chỉ khi đứng trước những phụ âm "chặn họng" (Eng. "stop consonant" :P) như /p/, /t/, /k/ thì mới chuyển sang ă một cách tự nhiên được. Ví dụ but, cup, luck thì mình đọc tự nhiên cả "bắt(tờ)", "cắp(ờ)", "lắc(khờ)" (nếu muốn nhấn mạnh), lẫn "bất(tờ)", "cấp(ờ)", "lấc(khờ)"; trong khi bus, stuff, gun, study, honey thì mình không thể đọc thành "bắt(xờ)", "stắp(fờ)", "găn", "xtáđi", "háni" một cách tự nhiên được. Thắc mắc về hiện tượng "không thể và có thể" này, mình dùng ngữ âm học để phân tích thì thấy rằng âă đều là âm ngắn và đều gần a nên việc chuyển đổi qua lại là dễ hiểu, nhưng ă có phần ngắn hơn nên khi không bị chặn bởi những phụ âm /p/, /t/, /k/ thì khó phát âm.
    Quan hệ giữa ơ[ə], â[ʌ], ă[ɐ], và a[a] có thể được tóm tắt như sau:
    - â[ʌ] là ơ[ə] rút ngắn như trong cách phiên âm â/ə/ và ơ/ə:/ của ngữ âm tiếng Việt, hay như trong PÂQT của các từ tiếng Anh does/dəz|dʌz/, current/'cə:rənt|'cʌrənt/.
    - ă[ɐ] là a[a] rút ngắn như trong cách phiên âm ă/a/ và a/a:/ của ngữ âm tiếng Việt.
    - â[ʌ] và ă[ɐ] đều có liên quan đến a[a] như trong cách viết chữ Quốc ngữ tiếng Việt.

  • Nhưng vẫn mang tinh thần cách mạng! Lúc nhớ đến biến âm âă trong tiếng Việt, mình bỗng giật mình khi thấy rất nhiều biến âm -ây-ay mà trông chữ viết thì lại có vẻ như là â biến thành a! Kì thực không phải vậy đâu :p Số là chữ Quốc ngữ nhà ta được tạo ra được từ hơn một thế kỉ trước rồi, khi mà hệ thống PÂQT còn chưa phát triển và đa số các cố đạo Bồ-La đã phiên âm tiếng Việt dựa trên kinh nghiệm là chính... thế nên có nhiều chỗ không đúng luật ngữ âm cho lắm. -ây vốn là -ơi rút ngắn, còn -ay vốn là -ai rút ngắn, nên đúng ra phải viết tất thành -âi-ăi thì mới "hợp luật ngữ âm". Nhưng vì hiệu ứng của "rút ngắn" với "nhấn mạnh" giống nhau nên 2 âm -âi, -ăi lại trở thành hai âm "nặng", mà hễ cứ từ "nhẹ" chuyển sang "nặng" thì đổi i-ngắn thành y-dài! Mà viết -ăy thì có vẻ dư thừa quá, nên chỉ cần viết -ay thôi vậy :)
    Đấy, tác dụng của chữ y-dài này đa phần là để nhấn mạnh đấy thôi. Ngày xưa, các cụ muốn nhấn mạnh cả "sắc thái ý nghĩa" nên mới dùng chữ y-dài này cho nó "sang". Nhưng sau này các cháu nghiên cứu về ngữ âm thì lại cho rằng dùng chữ y-dài cho nguyên âm đơn /i/ là dư thừa, nên mới cải cách và sinh ra "loạn mười hai chữ i" :D Bây giờ mình lại hăng máu "cách mạng" bảo rằng chỉ cần thêm chữ w thì vừa có thể "thống nhất chữ i" vừa "công bằng" hơn cho ngữ âm Nam bộ ;) Ví dụ nổi tiếng nhất của "phe bảo thủ" có lẽ là ThuýThúi :p Tuy nhiên nếu nhìn vào vị trí bỏ dấu cũng biết là âm -uy nhấn ở y và âm ui nhấn ở u (ở đây y-dài cũng chỉ để "nhấn mạnh"). Vậy nên viết uy lại thành wi4 là "hợp với ngữ âm" nhất! Mà điển hình là người miền Nam vẫn gọi đại uýđại wí đấy thôi :)

  • Suy ngẫm để biết cảm thông! Nhắc đến âm /w/, mình lại nhớ đến 2 bán phụ âm Nam bộ không có trong phát âm Bắc bộ là /w/(vd. hoa/wa/) và /j/(vd. da/ja/)4. Tuy trong tiếng Việt thì nó bị gọi là "sai chính tả", nhưng đó lại là lợi thế của người miền Nam khi học tiếng nước ngoài có những bán phụ âm đó. Ví dụ đa số người miền Bắc phát âm you thành "iêu", one thành "oan", やま thành "iama", わたし thành "oatasi". Về hai bán phụ âm này, lúc đầu mình có hơi khó chịu khi nghe các bạn phát âm như vậy nhưng sau thì mình đã sớm nhận ra đó là do đặc trưng của tiếng mẹ đẻ, cũng như người VN cả hai miền đều đọc sai chữ the(NamVN."đờ", BắcVN."giờ") vậy. Tuy nhiên, dạo gần đây, mình lại gặp một số từ tiếng Anh các bạn mình nói mà mình nghe không ra: nào là "đai-hát", rồi nào là "snôu bót", v.v. Khi biết là họ đang nói về die-hardsnow board thì mình lại chẳng thể hiểu sao họ không đọc là "đai-ha", với "snôu bo" giống như người miền Nam cho nó gần với nguyên bản hơn!?... Lần này thì không thể dùng đặc trưng ngôn ngữ để giải thích một cách đơn giản như hồi đó được nữa :(

  • Lịch sử thế mà hay! Hôm nay, sẵn đà nghiên cứu ngôn ngữ và ngữ âm, mình đã giải ra bài toán "đai-hát" đó khi nhớ lại cách phiên âm tên nước ngoài trong lịch sử! Quả là nếu trong Nam ông Descartes được gọi là "Đề-cạc" thì ngoài Bắc ổng được gọi là "Đề-các", nếu trong Nam cái card được gọi là "cạc" thì ngoài Bắc nó được gọi là "các". Vậy nên vấn đề "đai-hát" cũng không có gì là khó hiểu lắm :D! Tuy nhiên, khi nghĩ thêm một tí nữa thì lại thấy "cũng không hẳn vậy!" Vì ngoài những từ mang tính lịch sử như trên ra thì người miền Nam cũng ít khi thêm dấu vào những âm "-rt" hay "-rd". Ví như có câu "hát chế" hồi thời trẻ con là "Tò te Rô-be đánh đu Tặc-dăng nhảy dù..."(RobertRô-be). Lại thấy âm "-rt"/-:t/ với "-rd"/-:d/ đều là âm kéo dài (như heart/ha:t/, hard/ca:d/) thì việc phiên âm không dấu là "tự nhiên" hơn. "Nhường" thêm tí nữa thì... vì /t/ là phụ âm tắc nặng nên /ha:t/ còn có thể thành "haát", chứ /d/ nhẹ thế (hầu như không nghe thấy) thì làm sao /ha:d/ có thể thành "hát" được :? Cách nghĩ thiên về ngữ âm thế này có vẻ bế tắc rồi. Lại phải quay về với lịch sử thôi! Có lẽ là trong 20 năm Chiến tranh VN, dưới sự kiểm soát của Mỹ, dân miền Nam đã có dịp làm quen với phát âm tiếng Anh(Mỹ), còn trong khi đó thì miền Bắc vẫn giữ thói quen cũ từ thời Pháp thuộc, hay thậm chí từ ảnh hưởng của các cố đạo Bồ Đào Nha. Và chắc có lẽ (mình không biết) trong những ngôn ngữ đó (không phải tiếng Anh) thì các âm "-rt" và "-rd" có phát âm nặng nên dân ta đã phải dùng các thanh trắc (sắc/nặng) để phiên âm.
    Hết lịch sử tiếng ta lại đến lịch sử tiếng tây! Để giải đáp bài toán "ʌ-â-ă", mình đã phải tìm hiểu lịch sử của phát âm tiếng Anh chuẩn và tình cờ biết được cuộc "Đại chuyển âm"! "Bí kiếp" lịch sử này đã giải toả mình khỏi những khó chịu khi học tiếng Anh về những kiểu phát âm lộn xộn và khác thường của nó như e[i:|e:], a[ei|a:], o[oʊ|u:|o:|ɔ:|ʌ], v.v.


______________
1 karaoke: Chữ này là do người Nhật-bổn chế tạo ra từ 2 chữ 空(Hán-Việt "không") + orchestra(Việt "dàn nhạc"), nghĩa là "empty orchestra" hay "dàn nhạc không người hát". 空 đọc là カラ(kara) còn orchestra đọc là オーケストラ(ôukêxutôra) nên ghép lại thành カラオケ(karaôkê). Người Anh/Mỹ thì hay đổi cách đọc chữ nước ngoài sang cách đọc của mình (trong trường hợp giữ nguyên chánh tả của nước ngoài) như Paris("pari"→"páeris"), café("cafê"→"cáefêy"), nên chữ karaoke này cũng không phải là ngoại lệ "karaôkê"→"kaeriớuki"! Chú ý này dành cho những bạn ở Âu-Mỹ. Ở Việt Nam thì mọi người vẫn đọc "kara-ôkê" nhưng e rằng các bạn ở Âu-Mỹ lâu hoặc lớn lên ở đó thì đọc thành "kaeri-ớuki", vừa quá khác nguyên bản (của Nhật), vừa không tự nhiên trong tiếng Việt. Mình thiết nghĩ trong tiếng Anh không có âm "a"/a/(chỉ có "aa"/a:/) lẫn âm "ê"/e/(chỉ có "êy"/ei/) nên họ phải phiên âm lại là phải, còn trong tiếng Việt ta có đủ các âm đó nên cứ để như "nguyên gốc" mà đọc :)

2 thẩy: Động từ thẩy có nghĩa tung là một từ địa phương Nam bộ. Mình cứ đinh ninh nó là từ phổ thông cho đến khi mấy người miền Bắc không hiểu ra! :D Còn "hết thẩy" thì chắc hẳn là từ phổ thông.

3 Những từ này không đồng nghĩa nhưng gần nghĩa, có thể có chung gốc.

4 [ɪ̯], [ʊ̯] Vs. [j], [w], : hai bán nguyên âm [ɪ̯], [ʊ̯] và hai bán phụ âm [j], [w] được gọp chung lại thành 2 âm vị /j/ và /w/. Bán nguyên âm [ʊ̯](u-, o-) là động lực chủ yếu của việc cải cách kiểu gõ dấu thanh. Sở dĩ "kiểu mới" không viết hòa hay hủy là vì không thể bỏ dấu vào /w/ trong /hwa/ và /hwi/ mà phải bỏ dấu vào nguyên âm chính hoà/hwà/, huỷ/hwỉ/. Ngữ âm Nam bộ thì vừa chuyển bán nguyên âm [ʊ̯] thành bán phụ âm [w] vừa nhập chung các phụ âm /h-/, /k-/ vào với /w-/ (hoà/wà/, huỷ/wỉ/), lại còn chuyển các phụ âm /v-/, /z-/ thành bán phụ âm [j] (vd. và/jà/, già/jà/, dà/jà/).